Ngũ Thông Thần (五通神) là một loại tà thần trong tín ngưỡng dân gian Trung Hoa, nổi tiếng từ thời Tống – Minh. “Ngũ thông” nghĩa là “năm sự thông linh”, chỉ khả năng biến hóa, ẩn hiện, mê hoặc và ban phát tài lộc một cách bí ẩn.
Theo truyền thuyết dân gian vùng Giang Nam, Ngũ Thông Thần thường được xem là năm huynh đệ yêu linh, đôi khi mang hình dạng hồ ly, rắn hoặc tinh linh núi rừng. Họ được dân gian thờ phụng như thần tài lộc tà dị: có thể ban tiền bạc, may mắn và khoái lạc, nhưng đổi lại thường đòi hỏi lễ vật hoặc gây họa nếu không được cúng bái.
Trong các ghi chép như Thái Bình Quảng Ký và đặc biệt là Liêu Trai Chí Dị của Bồ Tùng Linh, Ngũ Thông Thần thường xuất hiện như tà thần mê hoặc phụ nữ, hút tinh khí hoặc gây loạn gia đình. Vì thế, họ bị xếp vào loại “dâm thần” – thần linh không chính đạo.
Đến thời Thanh, triều đình từng ra lệnh cấm thờ Ngũ Thông vì xem đây là tà tín. Nhiều miếu thờ bị phá bỏ, và hình tượng Ngũ Thông dần bị đồng nhất với yêu quái hoặc ác linh.
Về mặt biểu tượng, Ngũ Thông Thần phản ánh tâm lý dân gian về:
-
Khát vọng làm giàu nhanh chóng
-
Niềm tin vào quyền năng siêu nhiên ban phát tài lộc
-
Sự mâu thuẫn giữa tín ngưỡng dân gian và chính thống
Khác với chính thần như Thành Hoàng hay Thổ Địa, Ngũ Thông Thần đại diện cho dạng “tà thần bán chính”: có thể ban ơn nhưng tiềm ẩn hiểm họa. Hình tượng này cho thấy trong văn hóa Á Đông, không phải mọi “thần” đều là chính đạo – có những thế lực siêu nhiên tồn tại ở ranh giới giữa linh thiêng và nguy hiểm.
