Quỷ Treo Cổ là hình tượng oan hồn của người chết do treo cổ, xuất hiện phổ biến trong tín ngưỡng dân gian Trung Hoa và Việt Nam. Dạng quỷ này thường được xếp vào loại Lệ Quỷ – những linh hồn chết trong uất ức hoặc tuyệt vọng, không được siêu độ, nên mang theo oán khí mà lưu lại dương gian. Hình tượng quỷ treo cổ xuất hiện rải rác trong các tập chí quái như Thái Bình Quảng Ký và được văn học hóa trong Liêu Trai Chí Dị.
Theo truyền thuyết, người tự vẫn bằng cách treo cổ nếu còn chấp niệm hoặc oan khuất sẽ hóa thành quỷ, cổ vẫn mang vết hằn dây thừng, lưỡi thè dài, thân thể lơ lửng giữa không trung. Quỷ Treo Cổ thường xuất hiện ở xà nhà, gốc cây, rừng sâu hoặc nơi từng xảy ra cái chết. Một số dị bản kể rằng nó tìm người thế mạng để được siêu thoát; dị bản khác lại cho rằng nó chỉ quanh quẩn vì không buông được chấp niệm.
Trong quan niệm dân gian, cái chết treo cổ bị xem là “chết dữ”, dễ sinh oán khí. Vì vậy, tang lễ cho người chết kiểu này thường được thực hiện cẩn trọng hơn, kèm theo nghi thức trấn an và siêu độ nhằm tránh linh hồn hóa lệ quỷ.
Về biểu tượng, Quỷ Treo Cổ phản ánh nỗi ám ảnh về cái chết do tuyệt vọng và sự bế tắc tinh thần. Sợi dây treo cổ tượng trưng cho ràng buộc không thể tháo gỡ; hình ảnh lơ lửng giữa không trung gợi trạng thái không thuộc về cả dương gian lẫn âm giới. Đây cũng là lời cảnh tỉnh về hậu quả của oán niệm và đau khổ không được hóa giải.
Quỷ Treo Cổ vì thế không chỉ là hình tượng kinh dị trong truyện kể dân gian, mà còn là biểu tượng của bi kịch và sự mắc kẹt giữa sinh tử – nơi linh hồn chưa thể buông bỏ để bước tiếp vào vòng luân hồi.
