Cùng Kỳ (窮奇) là một trong những hung thú nổi tiếng nhất trong thần thoại Trung Hoa, được ghi chép trong Sơn Hải Kinh. Trong sách, Cùng Kỳ được mô tả là sinh vật có hình dáng giống hổ, thân lớn, mọc cánh, lông dài và sắc nhọn, có thể bay lượn trên không trung. Nó sống ở vùng núi hoang vu và thường xuất hiện tại những nơi loạn lạc.
Khác với nhiều linh thú trung lập, Cùng Kỳ được xem là hung thú mang bản tính tà ác. Truyền thuyết cho rằng nó thích ăn thịt người, đặc biệt là những kẻ trung lương, và lại bảo hộ kẻ gian tà. Vì vậy, Cùng Kỳ trở thành biểu tượng của sự đảo lộn thiện ác – nơi chính nghĩa bị chèn ép còn điều xấu xa lại được dung túng.
Trong hệ thống thần thoại đời sau, Cùng Kỳ được xếp vào nhóm “Tứ Hung” cùng với Hỗn Độn, Thao Thiết và Đào Ngột. Bốn hung thú này tượng trưng cho các mặt tiêu cực của xã hội và nhân tính: hỗn loạn, tham lam, ngoan cố và tà ác. Trong một số truyền thuyết, họ bị các bậc thánh vương thời thượng cổ lưu đày ra biên viễn để bảo vệ trật tự trung nguyên.
Hình tượng Cùng Kỳ còn mang ý nghĩa chính trị – đạo đức. Khi xã hội suy đồi, trung thần bị hại, tiểu nhân được trọng dụng, người ta ví đó là thời “Cùng Kỳ hoành hành”. Như vậy, hung thú này không chỉ là sinh vật thần thoại mà còn là ẩn dụ cho sự bất công và bại hoại đạo lý.
Về mặt biểu tượng, thân hổ thể hiện sức mạnh, cánh tượng trưng cho sự vượt khỏi giới hạn tự nhiên, còn bản tính đảo ngược thiện ác phản ánh nỗi lo của người xưa trước việc đạo đức bị đảo lộn. Sự tồn tại của Cùng Kỳ nhấn mạnh rằng khi chuẩn mực bị phá vỡ, hung họa sẽ sinh ra.
Cùng Kỳ là hiện thân của tà khí và sự méo mó luân lý trong thế giới quan cổ đại. Qua hình tượng này, thần thoại Trung Hoa gửi gắm lời cảnh tỉnh: nếu chính nghĩa không được bảo vệ, hung thú của nhân tâm sẽ trỗi dậy và gây họa cho thiên hạ.
