Hiranyakashipu

Hiranyakashipu (tiếng Phạn: हिरण्यकशिपु, "Hiraṇyakaśipu"), có nghĩa là "Kẻ khoác áo vàng", là một vị vua quỷ (Asura) đầy quyền năng và là một trong những nhân vật phản diện vĩ đại nhất trong thần thoại Ấn Độ. Ngài là anh trai của Hiranyaksha và là con trai cả của hiền triết Kashyapa cùng nữ thần Diti. Tương truyền, Hiranyakashipu cùng em trai vốn là hóa thân kiếp thứ nhất của Jaya và Vijaya — hai vị hộ pháp canh giữ cổng thiên giới Vaikuntha bị dính lời nguyền của bốn vị hiền nhi Four Kumaras phải xuống trần làm quỷ dữ.

Sau cái chết của em trai Hiranyaksha dưới tay hóa thân Varaha, Hiranyakashipu tràn đầy lòng căm thù đối với thần Vishnu và thề sẽ tiêu diệt Ngài để trả thù. Để đạt được quyền năng bất khả chiến bại, Hiranyakashipu đã tiến hành một cuộc khổ hạnh (tapas) cực kỳ khắc nghiệt tại thung lũng núi Mandara suốt 11.500 năm, đến mức cơ thể chỉ còn bộ xương khô nhưng sinh lực vẫn luân chuyển mạnh mẽ. Cảm động trước ý chí đó, thần Brahma đã xuất hiện. Dù bị từ chối sự bất tử tuyệt đối, Hiranyakashipu đã khôn ngoan yêu cầu một đặc ân đầy kẽ hở: không bị giết bởi bất kỳ sinh vật nào do Brahma tạo ra (người hay thú), không chết ở trong nhà hay ngoài nhà, không chết vào ban ngày hay ban đêm, không chết trên mặt đất hay trên bầu trời, và không chết bởi bất kỳ loại vũ khí cầm tay hay phóng đi nào.

Với đặc ân này, Hiranyakashipu tự xưng là chúa tể của ba giới, ép buộc chúng sinh phải tôn thờ mình như một vị thần tối cao và đàn áp tàn bạo những người sùng bái Vishnu. Tuy nhiên, chính con trai của ngài là Prahlada lại là một tín đồ tận hiến (bhakta) của Vishnu ngay từ khi còn trong bụng mẹ nhờ sự chỉ dạy của hiền triết Narada. Hiranyakashipu đã dùng mọi cực hình để giết chết con trai mình — từ ném xuống vực, cho voi giày, dùng rắn độc cho đến việc lừa Prahlada ngồi vào đống lửa cùng cô ruột là quỷ cái Holika (người có tấm áo choàng chống cháy). Nhưng nhờ sự bảo hộ của Vishnu, Prahlada luôn bình an vô sự, trong khi Holika lại bị thiêu cháy do sử dụng quyền năng sai mục đích.

Đỉnh điểm của câu chuyện là khi Hiranyakashipu giận dữ chỉ vào một cây cột đá trong cung điện và thách thức liệu Vishnu có ở đó không. Ngay lập tức, Vishnu xuất hiện dưới hóa thân Narasimha — một thực thể nửa người nửa sư tử (không phải người cũng không phải thú). Narasimha đã kéo Hiranyakashipu đến ngưỡng cửa cung điện (không phải trong nhà cũng không phải ngoài nhà), đặt hắn lên đùi mình (không phải mặt đất cũng không phải bầu trời) vào lúc hoàng hôn (không phải ngày cũng không phải đêm), và dùng móng vuốt sắc nhọn (không phải vũ khí vật lý) để kết liễu tên bạo chúa.

Câu chuyện về Hiranyakashipu là nguồn cảm hứng cho lễ hội Holi nổi tiếng của Ấn Độ, với nghi thức Holika Dahan (đốt lửa hình nộm quỷ cái Holika) để biểu trưng cho chiến thắng của cái thiện trước cái ác và lòng tin tuyệt đối vào đấng tối cao. Sự sụp đổ của ngài là một lời nhắc nhở rằng không có đặc ân hay quyền năng nào có thể bảo vệ được kẻ kiêu ngạo khi họ đi ngược lại Pháp (Dharma). Ngày nay, nhiều đền thờ như đền Varaha Lakshmi Narasimha ở Simhachalam vẫn được người dân tôn kính như những nơi lưu giữ ký ức về cuộc chiến vĩ đại này.