Mạnh Bà (孟婆) là nhân vật trong tín ngưỡng dân gian và Đạo – Phật giáo Trung Hoa, giữ vai trò tại Âm phủ chuyên phát “canh quên lãng” cho các linh hồn trước khi đầu thai. Hình tượng này được lưu truyền rộng rãi trong các truyện chí quái và tập đại thành như Thái Bình Quảng Ký, đồng thời xuất hiện trong văn học thần ma như Tây Du Ký.
Theo truyền thuyết, sau khi linh hồn trải qua xét xử tại Thập Điện Diêm Vương, trước khi bước lên cầu Nại Hà để chuyển sinh, họ phải uống một bát “Mạnh Bà Thang”. Bát canh này xóa sạch ký ức kiếp trước – từ yêu thương, oán hận cho đến mọi ân oán trần gian. Nhờ đó, linh hồn bước vào vòng luân hồi với trạng thái trắng xóa ký ức, không còn ràng buộc quá khứ.
Mạnh Bà thường được miêu tả là một bà lão tóc bạc, dung mạo bình thản, đứng bên cầu Nại Hà với nồi canh nghi ngút khói. Hình tượng bà không mang vẻ dữ tợn như quỷ sai, mà lặng lẽ và tất yếu, như một phần không thể thiếu của trật tự sinh tử.
Về biểu tượng, Mạnh Bà đại diện cho sự đoạn tuyệt và tái khởi đầu. Nếu Diêm Vương tượng trưng cho phán xét công tội, thì Mạnh Bà tượng trưng cho sự buông bỏ. Việc quên đi quá khứ không chỉ là hình phạt hay ân huệ, mà là điều kiện để vòng luân hồi tiếp diễn mà không bị ràng buộc bởi oán niệm.
Trong văn hóa đại chúng, hình tượng Mạnh Bà thường gắn với bi kịch tình yêu – khi hai linh hồn hẹn ước nhưng buộc phải quên nhau để tái sinh. Điều này làm nổi bật tính chất vừa nghiêm khắc vừa bi thương của quy luật luân hồi.
Mạnh Bà vì thế không chỉ là người phát canh nơi âm giới, mà còn là biểu tượng của ký ức và sự lãng quên – hai mặt cần thiết để duy trì trật tự vĩnh hằng của sinh tử.
