Manibhadra (tiếng Phạn: मणिभद्र), còn được gọi là Maṇibhadra, Māṇibhadra hay trong truyền thống Kỳ Na giáo là Manibhadra Veer, là một trong những thực thể Yaksha (Dạ-xoa) có tầm ảnh hưởng sâu rộng nhất trong dòng chảy tâm linh Ấn Độ. Tên của ngài là sự kết hợp giữa "Mani" (ngọc quý/viên đá thiêng) và "Bhadra" (cát tường/auspicious), hiện thân cho thuộc tính bảo trì kho báu và sự thành toàn các nỗ lực thế gian. Manibhadra không chỉ là một quỷ thần quyền năng; ngài là "Mắt xích hoàng kim" nối kết giữa thế giới vật chất dồi dào và trật tự công chính (Dharma), được tôn thờ nhất quán như vị thần hộ mệnh tối thượng của các thương nhân, lữ khách và những người đi tìm công lý.
Nguồn gốc phả hệ của Manibhadra mang đậm dấu ấn vương giả của cõi siêu nhiên. Ngài là con trai của vua Dạ-xoa Kubera và hoàng hậu Bhadra, đồng thời là anh trai của Nalakuvara. Trong cấu trúc vũ trụ luận, Manibhadra được giao trọng trách làm tổng tư lệnh quân đoàn Dạ-xoa, canh giữ thành phố Alaka rực rỡ và bảo vệ các mỏ vàng, ngọc bích sâu trong lòng dãy Himalayas. Hình tượng của ngài qua các thời kỳ khảo cổ (như pho tượng khổng lồ Parkham Yaksha cao 2,6m tại Mathura) thường khắc họa một bậc trượng phu vạm vỡ, tay cầm túi tiền lớn, tượng trưng cho khả năng kiểm soát sự lưu thông của cải vũ trụ.
Giai thoại sử thi về Manibhadra là một hành trình thanh tẩy nghiệp quả đầy kịch tính. Theo Bhagavata Purana, trong một kiếp sống, Manibhadra và em trai Nalakuvara do say sưa rượu chè và dục vọng, đã thản nhiên khỏa thân vui đùa cùng các apsara bên dòng sông Ganges khi hiền triết Narada đi qua. Để dạy cho họ bài học về sự tự tôn và liêm sỉ, Narada đã nguyền rủa hai anh em biến thành đôi cây Arjuna tại vùng Vrindavan. Lời nguyền này thực chất là một ân điển ẩn giấu, bởi hàng trăm năm sau, chính hài nhi Krishna đã bò qua giữa hai gốc cây, kéo theo chiếc cối đá làm bật rễ chúng, từ đó giải thoát linh hồn Manibhadra khỏi xác thân thực vật u tối, giúp ngài thức tỉnh và quy y dưới chân đấng tối cao.
Trong sử thi Ramayana, Manibhadra hiện lên như một chiến binh tận trung khi dũng cảm dẫn đầu quân đoàn Dạ-xoa đối đầu trực diện với vua quỷ Ravana để bảo vệ kinh thành Lanka (lúc bấy giờ thuộc quyền sở hữu của Kubera). Dù bị đánh bại bởi sức mạnh bạo tàn của Ravana, lòng trung nghĩa của Manibhadra vẫn được chư thiên ca ngợi. Đặc biệt, trong truyền thống Kỳ Na giáo (Jainism), ngài được deified (thần thánh hóa) thành Manibhadra Veer Dada — hóa thân từ một cư sĩ tên là Manekshaw đã hy sinh mạng sống để bảo vệ các hành giả khỏi bọn cướp trên đường hành hương. Truyền thuyết kể rằng sau khi ngã xuống, cơ thể ngài chia làm ba phần: đầu rơi tại Ujjain, thân tại Aglod và chân tại Magarwada, tạo nên ba trung tâm năng lượng bảo hộ vĩnh cửu cho người dân vùng Gujarat.
Về phương diện triết học, Manibhadra đại diện cho "Viên ngọc của lương tri". Ngài nhắc nhở rằng tiền tài (Artha) không phải là tội lỗi, mà chính là phương tiện để thực thi đạo đức nếu được quản lý bởi một tâm hồn tỉnh thức. Tại thành phố Támralipti cổ đại, đền thờ Manibhadra còn được coi là nơi thực thi công lý nghiêm khắc; tương truyền bất kỳ kẻ ngoại tình hay bất lương nào lọt vào khuôn viên đền vào ban đêm đều bị ngài giam giữ và trừng phạt, biểu trưng cho quyền năng bảo vệ sự thuần khiết của các mối quan hệ xã hội. Di sản của Manibhadra sống mãi không chỉ trong các bản kinh cổ mà còn trong tâm thức của những người kinh doanh Ấn Độ, nơi ngài được khẩn cầu như vị thần mang lại sự an toàn trên vạn dặm hành trình và sự thịnh vượng bền vững cho gia tộc.
