Matangi (tiếng Phạn: मातंगी, Mātaṅgī), là vị nữ thần thứ chín trong hệ thống Dasa Mahavidya (Thập Đại Minh Vương), hiện thân cho quyền năng của lời nói được biểu đạt, nghệ thuật, âm nhạc và tri thức thực hành. Nếu Nữ thần Saraswati đại diện cho tri thức chính thống và sự thanh khiết của Bà-la-môn, thì Matangi là "Saraswati của mật tông" — người cai quản những khía cạnh bị coi là ô uế, hạ cấp hoặc nằm ngoài lề xã hội. Ngài đại diện cho sức mạnh của Vaikhari Vak (lời nói hữu hình), nơi ý niệm trừu tượng biến thành âm thanh và hành động. Matangi là minh chứng sử thi rằng thần tính hiện diện trong cả những thứ bị ruồng bỏ, và sự thức tỉnh thực sự không nằm ở vẻ ngoài sạch sẽ mà ở sự thấu thị tiếng nói nội tâm sâu thẳm nhất.
Hình tượng học (Iconography) của Matangi mang đậm tính thách thức các quy ước xã hội giáo điều. Ngài thường được mô tả với làn da xanh lục bảo rực rỡ (tượng trưng cho sự sống và năng lượng thiên nhiên), mặc y phục đỏ, ngự trên một chiếc ngai vàng nhưng xung quanh là những vật phẩm bị coi là "thức ăn thừa" (Uchchhishta). Trong tay ngài cầm một cây đàn Vina (tượng trưng cho âm thanh vũ trụ), một thanh gươm (chặt đứt nhị nguyên), một chiếc móc sắt và một chiếc sọ người. Hình ảnh ngài gắn liền với loài vẹt xanh — biểu tượng của khả năng ghi nhớ và lặp lại các mật chú thiêng liêng. Matangi dạy rằng tri thức thật sự không bị vấy bẩn bởi vật chất, và quyền năng tối thượng nảy sinh từ khả năng chuyển hóa những thứ tầm thường trở thành phương tiện của sự thiêng liêng.
Giai thoại sử thi về nguồn gốc của Matangi gắn liền với việc phá vỡ các rào cản giai cấp và định kiến về sự thanh tịnh. Theo bản kinh Shaktisamgama Tantra, một lần khi thần Vishnu và nữ thần Lakshmi dâng thức ăn cho Shiva và Parvati, một vài mảnh thức ăn thừa đã rơi xuống đất. Từ những mảnh thừa đó, một thiếu nữ xinh đẹp đã hiện ra — đó chính là Matangi. Một phiên bản khác kể rằng Nữ thần Parvati đã hóa thân thành một phụ nữ thuộc tầng lớp hạ cấp (Chandalini) để thử thách thần Shiva; cuộc giao hòa giữa họ trong hình thái này đã sinh ra Matangi. Chính vì thế, ngài được gọi là "Uchchhishta Chandalini", vị thần nhận những lễ vật đã qua sử dụng. Hành động này là một ẩn dụ triết học về sự bất nhị (Advaita): trong mắt của đấng tối cao, không có gì là bẩn hay sạch, tất cả đều là biểu hiện của một năng lượng Shakti duy nhất.
Về phương diện triết học, Matangi là bài học sử thi về việc "Tìm thấy sự thánh khiết trong điều trần tục". Ngài là chủ quản của các năng lượng sáng tạo, nghệ thuật và quyền lực chính trị. Việc ngài nắm giữ cây đàn Vina và thanh gươm tượng trưng cho sự kết hợp giữa vẻ đẹp tinh tế của tâm hồn và sức mạnh quyết đoán của ý chí. Matangi giúp hành giả làm chủ lời nói, biến ngôn từ thành vũ khí để thuyết phục và cai trị, đồng thời mở rộng trái tim để lắng nghe tiếng nói của bản thể (Atman). Trong chiêm tinh học, ngài là vị thần chủ quản của hành tinh Sun (Mặt Trời), mang lại sự minh mẫn, danh tiếng và khả năng thấu thị tâm linh vượt ra ngoài mọi sách vở giáo điều.
Di sản của Matangi sống mãi như một biểu tượng của sự bình đẳng và tự do sáng tạo. Ngài là vị thần của các nghệ sĩ, những nhà tư tưởng độc lập và cả những người bị xã hội lãng quên. Thờ phụng Matangi là chấp nhận bản chất toàn vẹn của cuộc sống, bao gồm cả những phần "thừa thãi" hay "ô uế" mà ta thường cố che giấu. Câu chuyện của ngài nhắc nhở chúng ta rằng: Tiếng nói thật sự của chân lý không vang lên trong các đền đài nguy nga, mà vang lên từ trong sự trung thực của nội tâm và sự can đảm được là chính mình. Ngài là hiện thân của sự thăng hoa tri thức, biến mỗi hơi thở và lời nói thành một bản nhạc thiêng liêng dâng hiến cho vũ trụ.
