Ngưu Ma Vương (牛魔王) là một đại yêu vương xuất hiện trong tiểu thuyết thần ma Tây Du Ký của Ngô Thừa Ân. Ông là một trong những yêu quái hùng mạnh nhất mà thầy trò Đường Tăng phải đối mặt trên đường thỉnh kinh, đồng thời cũng là nhân vật có mối quan hệ phức tạp với Tôn Ngộ Không.
Theo nguyên tác, Ngưu Ma Vương vốn là đại yêu ở Thúy Vân Sơn, hiệu là Bình Thiên Đại Thánh, từng kết nghĩa huynh đệ với Tôn Ngộ Không thời đại náo Thiên Cung. Ông có thân hình cao lớn, đầu bò sừng dài, sức mạnh phi thường, pháp lực cao cường và tinh thông biến hóa. Vợ ông là Thiết Phiến Công Chúa, chủ nhân của quạt Ba Tiêu – pháp bảo có thể dập tắt Hỏa Diệm Sơn.
Khi thầy trò Đường Tăng đến Hỏa Diệm Sơn, Tôn Ngộ Không phải nhiều lần tìm cách mượn quạt Ba Tiêu để dập lửa. Mâu thuẫn giữa hai bên bùng phát do ân oán cũ và sự phản đối của Thiết Phiến Công Chúa. Ngưu Ma Vương trực tiếp giao chiến với Tôn Ngộ Không, thể hiện sức mạnh ngang ngửa, khiến trận đấu kéo dài và phải nhờ đến sự hỗ trợ của thiên binh thiên tướng mới có thể chế phục.
Khác với nhiều yêu quái khác trong truyện, Ngưu Ma Vương không đơn thuần là kẻ ác nhỏ nhen mà mang dáng dấp của một “đại yêu” có khí phách, từng xưng bá một phương. Hình tượng ông đại diện cho thế lực yêu giới hùng mạnh, vừa mang nghĩa khí huynh đệ, vừa có tham vọng và kiêu ngạo.
Về biểu tượng, Ngưu Ma Vương thể hiện mặt đối lập với con đường tu hành của Tôn Ngộ Không. Nếu Ngộ Không dần quy phục Phật pháp và hướng thiện, thì Ngưu Ma Vương vẫn giữ bản tính yêu ma, đại diện cho sức mạnh bản năng chưa được chuyển hóa. Cuộc đối đầu giữa hai người vì vậy không chỉ là trận chiến pháp lực, mà còn là sự phân định giữa con đường quy chính và sự cố chấp của yêu tính.
Ngưu Ma Vương do đó là một trong những yêu vương tiêu biểu và có chiều sâu nhất trong Tây Du Ký, góp phần làm nổi bật hành trình tu luyện và chuyển hóa của các nhân vật chính.
