Sơn Tiêu (山魈) là một loại sơn tinh – yêu linh núi rừng – xuất hiện trong thư tịch chí quái và truyền thuyết dân gian Trung Hoa. Tên gọi “sơn” nghĩa là núi, “tiêu” chỉ loài quỷ núi hoặc linh vật hoang dã, nên Sơn Tiêu thường được hiểu là tinh quái sống sâu trong rừng núi.
Trong các ghi chép cổ như Sơn Hải Kinh và nhiều tập chí quái đời Đường – Tống, Sơn Tiêu được miêu tả có hình dạng giống khỉ hoặc vượn, thân hình đen sẫm, nhanh nhẹn, tiếng kêu ghê rợn. Chúng có thể bắt chước tiếng người, lừa khách lữ hành đi lạc vào rừng sâu, thậm chí bắt cóc hoặc hại người.
Một số truyền thuyết khác lại xem Sơn Tiêu là linh vật canh giữ núi thiêng, không hẳn hoàn toàn ác, mà chỉ tấn công khi lãnh địa bị xâm phạm. Vì vậy, hình tượng này dao động giữa “yêu quái hại người” và “sơn thần bán hoang dã”.
Trong văn hóa dân gian, Sơn Tiêu còn được đồng nhất với các hiện tượng:
-
Âm thanh bí ẩn trong rừng sâu
-
Bóng đen thoắt ẩn thoắt hiện trên vách núi
-
Cảm giác bị theo dõi giữa núi rừng
Về mặt biểu tượng, Sơn Tiêu đại diện cho nỗi sợ nguyên thủy của con người trước thiên nhiên hoang dã. Núi rừng vừa là nơi linh thiêng, vừa là vùng đất hiểm nguy; Sơn Tiêu chính là nhân cách hóa của sự hoang dại ấy.
Sơn Tiêu vì thế không chỉ là quỷ núi trong truyền thuyết, mà còn là hình ảnh phản chiếu mối quan hệ giữa con người và tự nhiên – khi con người bước vào lãnh địa của núi rừng, họ đồng thời bước vào thế giới của những điều chưa thể kiểm soát.
